LIC Leer- en Innovatiecentrum

Waarom zijn emoties belangrijk voor leren?

Het inzicht van studenten in hun eigen emoties is van groot belang bij het leren. Dit blijkt uit neurologisch onderzoek van hoogleraar Antonio Damasio. Deze nieuwe bevindingen kunnen drastische veranderingen in het onderwijs veroorzaken.

Zonder emoties is leren niet mogelijk

"Zonder emoties is leren niet mogelijk" vindt Damasio. Leren is een proces waarbij cognities en emoties met elkaar verbonden zijn.

Hersenonderzoek laat zien dat de invloed van emoties bepalend is voor het zo effectief mogelijk laten verlopen van:

  • aandacht
  • het geheugen
  • beslisvormingsprocessen
  • het sociaal functioneren 

Uit onderzoek bij patiënten met hersenletsel blijkt het belang van emotionele processen. Emotioneel denken is nodig om kennis en vaardigheden die op school geleerd zijn over te kunnen brengen naar praktijksituaties buiten de schoolomgeving.

De vraag is: Hoe komt het dat emoties zo’n centrale rol spelen bij deze processen?

Het evolutionaire belang van de invloed van emoties op leren

De evolutie van onze hersenen was oorspronkelijk gericht op overleven. Een belangrijk deel van het overleven van het individu hangt samen met het overleven van de soort. Daarom moeten we sterk zijn in de sociale interactie met anderen. We hebben anderen nodig om te overleven.

Deze complexe sociale en culturele omgeving vraagt meer van onze hersenen dan cognitieve vaardigheden alleen. Het omgaan met emoties van jezelf en van anderen in de sociale context is essentieel om als maatschappij - en als soort - te overleven. Het beheersen van gevoelens van boosheid, het delen van blijdschap en het bespreken van angsten hebben een bindende werking.

Ons brein is dus ingesteld op het leren overleven en om te groeien en bloeien in deze sociale omgeving.

Zonder emoties is rationeel denken en leren niet mogelijk

Lange tijd werd het onderzoek over leren bepaald door thema’s die vooral te maken hadden met de cognitieve processen in ons brein. De invloed van emoties zou in dat denkbeeld eerder verstorend werken voor het rationele denken.

Patiënten met een beschadiging aan de ventromediale prefrontale cortex (het gebied dat de emoties in het brein reguleert) vertoonden irrationeel gedrag dat ze daarvoor niet lieten zien. Ze functioneerden niet meer op hun werk en namen allerlei zakelijke risico’s waardoor ze in de problemen raakten.

Ondanks dat de kennis en het logisch denken van deze mensen intact was, was er een ander probleem: ze konden bij cognitieve processen van redeneren en het nemen van besluiten niet leren van hun successen of hun fouten. Ze misten daarbij de emotionele input van hun brein.

Wat betekent dat voor ons onderwijs?

Volgens Damasio ondersteunen onze verborgen emotionele processen juist het leren. In het onderwijs richten we ons vaak op het leren van logisch denken en het leren van feitenkennis.

Damasio is er van overtuigd dat er bij het gericht zijn op puur rationele informatie geen leren en onthouden mogelijk is. En zonder ondersteuning van de emotionele processen bij het leren zal er geen transfer van het geleerde naar de praktijk kunnen plaatvinden.

Onderzoek naar emotioneel denken leert ons wanneer we wel moeten luisteren naar onze emoties en wanneer niet. Het zou ook licht moeten werpen op hoe we in de toekomst emoties zo effectief mogelijk kunnen inzetten bij cognitieve processen en bij het leren.

Emotionele intelligentie (EQ): hype of toch nuttig?

In de jaren negentig van de vorige eeuw werd het begrip Emotionele Intelligentie en de bijbehorende vragenlijst een hype.

Sindsdien zijn er voor- en tegenstanders. Het blijft onduidelijk wat het begrip emotionele intelligentie eigenlijk precies inhoudt. Gaat het hier over empathie of gaat het vooral over het kennen, gebruiken en beheersen van je eigen gevoelens?

Ook zijn er twijfels over de validiteit en betrouwbaarheid van de EQ-test. De validiteit en de betrouwbaarheid zijn inmiddels volgens de ontwerper Daniël Coleman aanzienlijk verbeterd.

Damasio lijkt echter te pleiten voor een herziening van het begrip op grond van zijn onderzoek. Van belang is dat we met elkaar een duidelijk beeld krijgen van wat we nu precies met emotionele intelligentie bedoelen. En of dit overeenkomt met wat Damasio emotioneel denken noemt.

Meer informatie

Lees We Feel, Therefore We Learn: The Relevance of Affective and Social Neuroscience to Education van Yang en Damasio over emotie en leren.

Laatst bijgewerkt op 10 september 2015.