LIC Leer- en Innovatiecentrum

Digitale revolutie in het onderwijs?

In de drukkerij van Plantijn Antwerpen, een oude schoolplaat van JH Isings

Avans Hogeschool bestaat 200 jaar. Niet alles in het onderwijs is sinds het begin veranderd: anno 2012 staat er nog steeds iemand voor de klas die de inhoud en het tempo van de les bepaalt. En de leerlingen zitten netjes in rijen te luisteren.

Technologie is van alle tijden

Vroeger waren er al hulpmiddelen ter ondersteuning van het onderwijs. Je had de lessenaar, de inktpot met kroontjespen, het leesplankje, het krijtbord en de aanwijsstok. In de jaren ’70, ’80 en ’90 kwamen het whiteboard, de overheadprojector, de videorecorder, de diaprojector, de typemachine, de audiorecorder en de beamer.

Anno 2012 gebruiken docenten het digitaal schoolbord, Blackboard (onze elektronische leeromgeving), PowerPoint, YouTube en Google. Daarnaast zijn er open leerruimtes en multimediastudio's. Studenten loggen in via het draadloze netwerk op hun eigen laptop of smartphone.

Elektronische leeromgeving

Is het onderwijs er beter van geworden of op zijn minst anders? Vroeger konden we nog niet spreken van een elektronische leeromgeving, internet en sociale media. Het grote verschil met vroeger zijn niet alleen de middelen, maar vooral de omvang waarmee de technologie wordt omarmd. Op Avans Hogeschool staan 4200 pc’s, er hangen 370 digitale schoolborden en Blackboard heeft 28.000 actieve leden.

Manieren van leren

De technologie maakt andere vormen van onderwijs mogelijk, die beter passen bij de huidige maatschappelijke- en beroepsontwikkeling. In de tijd van de aanwijsstok en het schoolbord met krijtje was de onderwijsvorm sterk eenrichtingsverkeer, leerkrachtgestuurd en gericht op kennisoverdracht en reproductie van kennis.

Het onderwijs dat in die tijd is ontwikkeld, zien we nu ook nog terug. Bij deze one-size-fits-all benadering is het de theorie die de praktijk stuurt.

Daar tegenover staat onderwijs waarbij de praktijk de theorie stuurt. Hier is leren gelijk aan construeren (samen doen), en zijn er op 24 leerlingen 24 stijlen. Het gebruik van de digitale middelen past veel beter bij deze tweede manier van leren.

Kennis veroudert

In onze samenleving veroudert kennis steeds sneller en wordt steeds specialistischer. De toekomst is daarmee minder goed te voorspellen. Van de beroepen die er 100 jaar geleden waren bestaat nog maar 10 procent.

Avans Hogeschool leidt studenten op voor beroepen die nu nog niet bestaan. Dat stelt nieuwe eisen aan het onderwijs. Het gaat om ‘new skills for new jobs’, lees je in het LifeLong Learning Programme van de EU.

Digitale geletterdheid

Om mee te kunnen in de 21e eeuw maakt de EU onderscheid in acht sleutelvaardigheden. Een daarvan is de digitale geletterdheid.

Web 1.0 stond voor informatieoverdracht naar de consument. Het internet als informatiebron. Web 2.0 staat voor interactie. Niet alleen lezen, maar ook zelf schrijven. Van consument naar producent met een weblog, profielen op Facebook, Twitter, en filmpjes op YouTube en Slideshare. Kennis van miljarden mensen is beschikbaar op het internet.

Een belangrijke vaardigheid is dat je die kennis op een goede manier weet te vinden, evalueren en gebruiken.

Online leren: overal en altijd

Zelfsturend leren

Avans gaat mee met haar tijd en ontwikkelt zich van een onderwijsinstelling naar een kennisinstelling. De docent als begeleider van individuele leerprocessen. Hij is niet meer de enige bron van informatie, maar een belangrijke bron waar je uit kunt putten. Zelfsturend leren gaat voor veel onderwijsinstellingen nog te snel. Toch kunnen we er iets van leren.

De meerwaarde van ICT

Bij een digitale revolutie in het onderwijs is er meer nodig dan investeren in de hardware, de infrastructuur en het beheer. Hoe is het gesteld met de meerwaarde en de integratie van al die spullen en de menskracht in het onderwijs?

ICT kan het onderwijs effectiever, efficiënter en aantrekkelijker maken. Heeft het effect, ga er dan mee aan de slag. Als het geen effect heeft, moet je het niet doen. Maar als het effect neutraal is, heeft een docent de keuze: doe je het mét ICT of zonder? De gereedschapskist van de docent is beter gevuld. En vanuit onderzoek blijkt dat variatie leidt tot een hoger leerrendement.

Ontwikkelingen

Bill Gates heeft in 2010 gezegd dat hij verwacht dat binnen 5 jaar beter onderwijs te vinden is op het internet dan in de onderwijsinstellingen zelf. Gerenommeerde hogescholen en universiteiten maken delen van hun onderwijs publiek toegankelijk op internet zodat andere docenten en studenten ervan kunnen leren.

Is er een digitale revolutie in het onderwijs?

Omvang, middelen, mogelijkheden en meerwaarde zeggen ‘ja’. Maar de gedeelde visie en integratie in het onderwijs blijven nog achter. Er is sprake van een digitale revolutie in de organisatie van Avans Hogeschool. Maar deze is nog niet doorgevoerd in het onderwijs zelf.

We zitten op een goudmijn, maar we zijn nog maar net begonnen met delven.

 

Dit is een ingekorte versie van de gelijknamige Avans Academielezing van Ronald Spruit op 24 oktober 2012, ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van Avans Hogeschool. De lezing is ook gepubliceerd op ScienceGuide.

photo credit: Ed Yourdon via photopin cc

Laatst bijgewerkt op 12 maart 2015.